Hoe AndersWerkt en Gemeente Oosterhout samenwerken aan participatie die écht werkt

Voor Gemeente Oosterhout is participatie geen abstract beleidsbegrip, maar dagelijkse praktijk. Achter iedere inwoner die zijn, haar of diens weg probeert te vinden naar werk of een passende vorm van meedoen, zit een eigen verhaal. Zeker bij mensen die nog maar kort in Nederland wonen, is die route zelden rechtlijnig. Taal, cultuur, netwerk en praktische zelfstandigheid lopen continu door elkaar heen.

In die realiteit werkt de Gemeente Oosterhout samen met AndersWerkt. Niet als standaard re-integratiepartij, maar als partner die meebeweegt met wat er nodig is. Esther van Dijk, Projectcoördinator Werk & Arbeidsmarkt die vanuit de Gemeente Oosterhout zeer nauw betrokken is bij deze samenwerking, kende AndersWerkt al voordat er überhaupt sprake was van een samenwerking.

Ze glimlacht als ze erop terugkijkt. “Je merkt gewoon dat het dezelfde bloedgroep is. Mensen die hetzelfde verschil willen maken en dat trekt naar elkaar toe.” Het is een opmerking die veel zegt over hoe de samenwerking is ontstaan: niet vanuit papier, maar vanuit een gedeelde manier van kijken.

De samenwerking begon concreet met statushouders en nieuwkomers in Oosterhout. Mensen die een brug nodig hebben naar de arbeidsmarkt, maar voor wie die stap niet vanzelfsprekend is. “We zijn eigenlijk meteen begonnen met participatie realisatie binnen de doelgroep nieuwe statushouders,” vertelt Esther. “Mensen die iets nodig hadden om die brug naar de arbeidsmarkt te maken.”

Sinds de invoering van de nieuwe inburgeringswet is participatie geen eindpunt meer, maar een startpunt. Gemeenten hebben de regie en de verwachting is duidelijk: vanaf dag één meedoen. “We vinden het ontzettend belangrijk dat als je hier komt, je meteen mee gaat én kunt doen,” zegt ze. “Dat gebeurt niet als je thuis op de bank zit, maar als je gaat participeren.”

Die eerste stap is zelden direct betaald werk. Het gaat juist om de fase daarvoor: ritme opbouwen, taal ontwikkelen, zelfvertrouwen vergroten, leren bewegen in een nieuwe omgeving. En precies daar zit volgens Esther de toegevoegde waarde van AndersWerkt. Waar de gemeente breed moet opereren, kan AndersWerkt de diepte in. “Zij zien de mensen een jaar lang, minimaal twee dagdelen per week,” legt ze uit. “Dat kunnen wij als gemeente gewoon niet. Daar hebben onze klantmanagers geen tijd voor.”

Daardoor ontstaat er iets wat verder gaat dan begeleiding op afstand. AndersWerkt schuift dichter op de praktijk van iemands leven. “In die zin nemen zij echt een deel van onze taken over,” zegt Esther. “Ze zijn daadwerkelijk een verlengstuk van onze organisatie.” Die rol vraagt ook om een andere manier van werken. Geen standaard trajecten, geen vaste programma’s die over iedereen heen worden gelegd, maar continu aanpassen aan wat er speelt. Dat ziet Esther dagelijks terug. “Zij komen niet met: dit is ons aanbod,” zegt ze. “Ze kijken: wat is de vraag? En daar maken ze iets op maat voor.”

Dat maatwerk zit soms in kleine dingen die grote impact hebben. Fietslessen of zwemlessen als daar behoefte aan is. Het organiseren van participatieplekken maar vooral: het vermogen om te blijven bewegen. “Het is echt een levende samenwerking,” zegt Esther. “Continu kijken wat er nodig is en daarop bijsturen.”

Een belangrijk onderdeel van die aanpak is de inzet van culturele vertalers. Niet als extraatje, maar als essentieel onderdeel van het proces. Want waar taal vaak nog wel te leren is, zit de echte uitdaging regelmatig in hoe mensen naar de wereld kijken. “Taal is maar één laag,” legt ze uit. “Een cultureel vertaler begrijpt de achtergrond en kan veel beter die vertaalslag maken.” Ze noemt een voorbeeld dat het verschil scherp maakt: “Ik kan als vrouw tegen een man zeggen: je moet gaan werken. Maar een cultureel vertaler kan dat op een manier brengen die wél binnenkomt omdat het aansluit op het cultureel speelveld”

Wat in andere regio’s nog als innovatief wordt gepresenteerd, is hier al jaren onderdeel van de aanpak. “Ik hoorde laatst dat ergens een project innovatief was omdat ze met culturele vertalers gingen werken,” zegt Esther. “Toen dacht ik: dat doen wij al lang met AndersWerkt.” 

Naast die inhoudelijke kant speelt ook het lokale netwerk een grote rol. AndersWerkt is geworteld in de regio en kent de weg. Dat klinkt logisch, maar blijkt in de praktijk vaak het verschil te maken. “Als je hier niet je roots hebt en het netwerk niet kent, is het bijna onmogelijk om snel stappen te zetten,” zegt ze. Eerdere ervaringen met partijen van buiten de regio bevestigen dat. “Die beloofden van alles, maar zonder netwerk is het gewoon ongelooflijk lastig om echt het verschil te kunnen maken.”

Wat de samenwerking daarnaast bijzonder maakt, zit in de manier waarop er wordt samengewerkt. De afstand tussen opdrachtgever en opdrachtnemer is klein, soms bijna afwezig. “Ik zie Paul bijna als een collega,” zegt Esther. “Zo voelt het.” Die nabijheid komt niet vanzelf, maar is gebouwd op vertrouwen en transparantie. “Het is altijd op basis van vertrouwen en openheid,” legt ze uit. “Dat voelt gewoon eerlijk.” En dat zit niet alleen in hoe er wordt samengewerkt, maar ook in hoe er wordt omgegaan met afspraken en veranderingen. “Ze zullen nooit zeggen: dat staat niet in de afspraak, dus dat doen we niet. Ze bewegen gewoon mee.”

De samenwerking is daardoor niet alleen reactief, maar ook proactief. Er is ruimte om samen vooruit te kijken en nieuwe dingen te ontwikkelen. Esther vertelt hoe ze regelmatig met AndersWerkt om tafel zit om te sparren. “Eens in de zes weken zitten we samen en dan komen we echt tot nieuwe ideeën.” Vanuit de praktijk ontstaan dan voorstellen die direct aansluiten op wat er nodig is. “Dan merkt AndersWerkt iets op en komen ze zelf met ideeën. Dat is heel waardevol.”

Wat haar daarnaast opvalt, is dat AndersWerkt niet alleen werkt aan inclusie, maar het ook zelf laat zien, ze zijn het bewijs. Mensen die zelf een vergelijkbare route hebben afgelegd, krijgen binnen de organisatie een plek. “Ze doen echt wat ze zeggen,” zegt Esther. “Ze bieden mensen een springplank.” Die ervaringsdeskundigheid maakt de begeleiding sterker en geloofwaardiger. “Dat zijn bruggenbouwers. Mensen die die reis zelf hebben gemaakt. Dat maakt het zoveel sterker.”

Als ze terugkijkt op de samenwerking, vindt ze het lastig om die in één zin te vatten. Niet omdat het onduidelijk is, maar juist omdat het meer is dan één label. Uiteindelijk komt ze uit op een aantal woorden die voor haar de kern raken: “Partnership. Eerlijk. Transparant. Maatwerk. Betrouwbaar.” Ze pauzeert even en voegt er dan aan toe: “En ze leveren.”

Of, zoals ze het zelf samenvat: “Ze hebben gewoon de hele package.”